حسن بن نوح القمري البخاري

15

كتاب التنوير (فارسى)

اين نكته را نيز تذكار مىدهد كه در برخى از فرهنگ‌هاى پارسى در موارد عديده ، ضمن تفسير بعضى از لغات از كتابى بنام « حدود الامراض » ياد كرده‌اند اما از ذكر نام مؤلف خوددارى نموده‌اند كه به ظن متأخم بعلم همين كتاب مورد بحث مىباشد . اميد است بمقتضاى « وَ فَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ » اگر فضلا و دانشمندان بزرگوار نسخهء ديگرى از التنوير سراغ داشته باشند اعلام دارند زيرا باصطلاح قديم « عدم الوجدان » هرگز نمىتواند دليل « عدم الوجود » باشد . بارى پس از مطالعهء دقيق دريافتم كه نسخهء « حدود الامراض » ترجمه يا اصل عربى كتاب « التنوير » است كه نويسندهء مذكور بواسطهء عدم توجه بمندرجات مقدمه و يا بمناسبت تناسب موضوع و يا بىاطلاعى ، عنوان « حدود الامراض » به آن داده است . بنابراين كشف شد كه نسخهء پارسى و نسخهء عربى هر دو همان كتاب التنوير است و ابو منصور نخست آن را به زبان عربى نگاشته و سپس بىكم‌وكاست بپارسى ترجمه كرده و يا اينكه نخست بپارسى نگاشته و آنگاه بتازى ترجمه نموده است و نمونه‌هائى از اين‌گونه كارها از آثار برخى فضلاى نامدار قديم هم‌اكنون در دست مىباشد . با بدست آمدن اين نسخهء عربى كار تصحيح نسخهء پارسى تا حدودى آسان شده با مراجعه بمأخذ و مدارك ديگر كه فهرست آنها را بتفصيل در آخر كتاب آورده‌ام توفيق حاصل شد تا باندازهء امكان و به قدر وسع كلمات نادرست و لغات مشكوك را تصحيح كنم و با توضيحات و تفسير پاره‌يى اصطلاحات طبى و داروئى ، نسخه‌يى نسبتا صحيح براى چاپ و نشر آماده سازم . چنان كه اشاره رفت نسخهء پارسى خطى كتاب التنوير كه مورد استناد اين چاپ مىباشد يكى از كتابهاى بسيار نفيس كتابخانه ملى ملك در تهران است .